Neden bazı dinlerde hayvan yemek yasak

İnsanlığın ilk günlerinden bu yana, her toplumda, daima, hangi hayvanların etinin yenebileceğine, hayvanın hangi koşullarda öldürüleceğine ve hangi koşullarda yeneceğine dair rasyonel olarak açıklanması güç olan tabular var. Mesela yenebilecek bitkilere ilişkin böyle yasaklar hiçbir kültürde yok. Demek ki, zehirlidir, zararlıdır, o yüzden kural koymuşlar şeklinde bir argüman geçerli değil. Maksat insanları zarardan korumak olsa öncelikle mantar yemeğe dair bin türlü ritüel görmemiz gerekirdi. Üstelik hayvan yeme tabuları hiçbir zaman salt pragmatik yapıda değil. Daima kutsal sayılan törelerle, büyü benzeri formüllerle, rasyonel gerekçesi açıklanamayan birtakım merasimlerle birlikte anılıyor.

İnsanlar her zaman et yemişler. Ot yiyen koyunlardan ve et yiyen kaplanlardan farklı olarak insanın biyolojik yapısı hem et hem ot yemeye programlı. Fakat bir şekilde, gözünün içine baktığı canlıyı öldürmeyi ve etini yemeyi insanlar rahatsız edici ve ürpertici bir şey olarak görmüşler. Avcılık her zaman var insan toplumlarında, fakat aynı zamanda öldürdüğü hayvana dua etmek, hayvanı öldürürken birtakım ritüelleri icra etmek de var.

Yenecek ve yenmeyecek etlerle ilgili tabular malum. İslam dini gayet ayrıntılı bir şekilde belli hayvanların etinin yenmeyeceğine dair kurallar koymuş. Yalnız domuz değil, tek toynaklı hayvanlarla, köpek etiyle, deniz mahsulleriyle ilgili yasaklar var. Alevilerde tavşan eti de yasak. Şafiilerde katır yasak.

Hristiyan dinlerinde genellikle bu tür genel tabular yok, fakat Paskalya’dan önceki kırk gün boyunca her türlü sıcak kanlı hayvan ürününün yenilmesi yasaklanmış. Haftanın belli günleri et yemek yasaklanmış. Yani mantıklı bir açıklaması bulunamayacak tabularla sınırlamışlar et tüketimini. Cuma günü sıcak kanlı hayvan eti yiyemezsin, sadece balık yiyebilirsin: Pratik bir açıklaması yok bu yasağın. Sadece insan psikolojisinin derin bir yerinde mevcut olan et tabusunun bir yansıması bu. Et yeriz ama ancak belli kurallara uyduğumuz, gerekli ritüelleri gerçekleştirdiğimiz takdirde yeriz diye özetlenebilecek bir ruh hali var orada.

Yahudilerde etliyle sütlünün karıştırılması, hatta birine ait kaba diğerinin konması müthiş bir tabu. Hindular, inek kesmeyi ve yemeyi korkunç bir günah olarak tanımlamışlar. Bazı Hint kastlarında ve marjinal mezheplerde her türlü hayvan eti yemek yasak.

Bir şekilde insan doğasının bir getirdiği bir şey diye düşünüyorum bunu, hayvan öldürme ve yemenin, kutsal törenlere, dualara ve mantıkla açıklanamayacak birtakım kurallara bağlanması.