Zannetmiyorum, uzun zamandır değinmedim bu konuya.

Kars’a gittiyseniz eğer bilirsiniz, Kars’ta ilk sizi çarpan şey, Türkiye’nin şehirlerine benzemeyen bir şehir, bambaşka bir mimari. Bu mimari Ermeni mimarisi değildir. Bir tane önemli Ermeni eseri vardır Kars’ta, Havariler Kilisesi ki şimdi cami yapıldı. 10. yüzyıldan kalmadır. Merkezdeki üç dört cadde ile birkaç sokaktan ibaret olan şehir mimarisi ise, ki, 19. yüzyıl sonu, 20. yüzyıl başı Çarlık Rusyası mimarisidir. Kars’ın karşı tarafında Gümrü’ye giderseniz aynı mimariyi görürsünüz. Elbette Ermeni mimar ve mühendisler çalışmıştır, çünkü Rus İmparatorluğunun bu bölgesinde çok sayıda Ermeni vardı ve genellikle diğer unsurlara, yani Türklere, Rumlara ve Gürcülere oranla meslek sahibi olmaya daha yatkın insanlardı. Fakat tarz olarak bir Ermeni tarzı değildir. Rus kolonyal tarzıdır. Bunu bir kere tespit edelim.

Birkaç özelliği vardır bu mimarinin. Avrupa özentisidir her şeyden önce. Yani Avrupa’dan temalar toplar. Fakat Batı Avrupa’dan farklı özellikleri vardır. Çünkü Sovyet rejiminden önce, Çarlık zamanında da Rusya’nın yaklaşımı, merkezi planlamayla inşa edilmiş sosyal konutlara ağırlık vermektir. O çağda bu, Avrupa’da tipik olan bir şey değil. Avrupa’dan birtakım formlar almışlar, bina yapım teknikleri almışlar. Bunları yerel temalarla süslemişler. Fakat Rus geleneğine özgü bir anlayışla, büyük çaplı sosyal projeye öncelik vermişler. Bütün bir şehri yeniden inşa edelim, hızlı inşa edelim, sağlam olsun, düzgün olsun, fazla yaratıcı olmaya gerek yok diye özetlenebilecek anlayışla yaklaşmışlar. Bugünküne oranla daha fazla estetik duyarlığı olan bir çağın TOKİ konutları desek mi?