Bireyler artık hiç hükmünde mi
Pazar Sohbeti, 13 Kasım 2022
Tek hücreli canlıların çok hücreli canlılara evrilmesiyle benzer bir süreçle insanların insani özelliklerini yitirerek toplumun hizmetine girdiklerini düşünüyorum. İnsanlar bu yüzyılın özgürlüklerin çoğaldığı, bireysel farklılıkların kabul gördüğü bir zaman olduğu yanılgısında. Fakat insanlar büyük bir hızla standartlaşıyor. Teknolojik gelişmeler insanları insan yapan değerlerden uzaklaştırmakta. İnsanlar en azından 20 bin yıldır bayramlar, düğünler kutlarken ben ve benim neslim bu değerleri tamamıyla yitirdi. İnsanların asla kendilerini uygun hissedemeyecekleri, hayatları boyunca özgüvensizlikle ve öz saygısızlıkla uğraşacakları bir itaat düzeni kuruldu. Bir insan olarak bu zamanda insanca yaşamak mümkün mü? Topluma karşı bir duruş sergilemek gerekli mi? Yoksa bunları kabul edip kendi iç hesaplarımız ile mi yaşamalıyız?
Sanırım şu aşamada, dünyada kafası çalışan ve biraz dünyanın gidişinden haberdar olan herkesin sorduğu temel sorular bunlar. Bu soruya geçerli bir cevap bulabilen biri, kısa bir süre içinde dünyanın en önemli siyaset ve fikir önderi haline gelecektir. Çünkü özellikle genç kuşakta herkes bu sorunun cevabını arıyor. Ne yapabiliriz? Nasıl başa çıkabiliriz bu mekanizasyonla?
Hatırlarsanız Yuval Noah Harari’nin kitaplarının asıl konusu bu. Hümanizm çağı, yani insanı esas kabul eden çağ kapanıyor. Bundan sonra gerek teknolojik, gerek tıbbi, gerek ideolojik gelişmelerin sonucu olarak kolektivitenin bağımsız bir irade sahibi olduğu, bireylerin hiç sayıldığı, bireylerin sadece birer sayı o kabul edildiği bir düzene geçeceğiz diyor Harari.
İki tane itiraz var bu korkunç vizyona, bu son derece karamsar, ürpertici bakış açısına. Birincisi, bu sistemi yönetenler akıllı değiller. Çok zeki olabilirler, fakat zeki başka bir şey. Tarihten habersizler, insan psikolojisinin geniş ufuklarından habersizler. Yeterince tarih ve yeterince roman okumamışlar. Kaliforniya kültürünün, Los Angeles kültürünün sığ sularında yetişmişler. Dolayısıyla, uzun vadede hata yapmaları, kendi ayaklarına kurşun sıkmaları, yanlış ve çıkmaz yollarda debelenmeleri kuvvetli ihtimaldir.
Müthiş bir propaganda mekanizmasına hakimler. 1969’da Amerika Birleşik Devletinin aya adam gönderdiğine insanları kayıtsız şartsız inandırabilecek kadar güçlü bir propaganda makinesine sahipler. Ama altını deştiğin zaman, propagandanın arkasındaki gerçeklere baktığın zaman, çok büyük ölçüde ekrana yansıtılmış bir hayal olduğunu, yalan konuştuklarını, göz boyadıklarını algılayabiliyorsun. Ve sen ben ne kadar çaresizsek onlar da o kadar çaresiz görünüyorlar. Bilmiyorlar nereye gittiklerini. Efendim World Economic Forum yönetiyormuş dünyayı. Hayır, dünyayı World Economic Forum yönetmiyor. World Economic Forum bir fikir alışverişi kulübü. Başında kendini reklam etmekten hoşlanan, sosyal ilişkilerini iyi götüren, elitin ortak duygu ve düşüncelerini dile getirmeyi ve insanları bir araya getirmeyi başaran bir bir aktör var. Hangi yetkiyle dünyayı yönetecekler? Dünyayı kimse yönetmiyor. Bir iyimserlik kaynağı olabilir bu bakış açısı.
İkincisi, tarihte her zaman artık bundan kötüsü olamaz, bu iş kötüye gidiyor, zaten halk da koyun, bunların peşine takılmış gidiyor, ümit yok artık denilen noktada, umulmadık bir anda millet isyan etmiştir. Patlamıştır. Yanardağ gibi püskürmüştür. Osmanlı devleti 16. yüzyıl ortalarında kusursuz görünen bir mekanizma kurmuştu. Dünyanın en büyük devletiydi, tüm bir imparatorluk çapında üretim sürecini devlet kontrolüne almayı başarmış, köylüyü serfleştirmiş, köleleştirmiş, başlarına merkezden atadığı, istediği zaman görevden alabildiği veya kellesini uçurabildiği memurlar atamış, ülkenin tüm eski yer adlarını silip hepsine bürokratik isimler vermiş bir yapıydı. Birkaç yıl içinde, bilemedin bir kuşak içinde gümbür gümbür çöktü. Köylüler isyan ettiler, dağa çıktılar, tarlaları bıraktılar.Tarlaları bırakınca üretim radikal bir şekilde düştü. Devletin memuru olan sipahiler ve timarlılar maaşları ödenmeyince eşkıyalığa başladılar. Yani, başlarım bu devlete deyip, kendi adlarına vergi toplamaya başladılar. Ondan sonra 300 sene boyunca devlet bir daha kendine gelemedi.
Rusya’da, 1905 olaylarından sonra devletin her şeye hakim göründüğü, her hücresine kadar imparatorluğa egemen göründüğü bir noktada Dünya Savaşı çıktı. Savaşta Ruslar bir türlü başarı gösteremediler. Üçüncü senenin sonunda ordu isyan etti. Ordusu olmayan bir imparatorluk ise beş para etmez. Anında dağıldı, çöktü.
Böyle şeyler olmaz bu çağda diye geçmesin aklınızdan, çünkü paşa gibi olur.